Naamloos document
De Enarchie
10 november 2012
Iemand heeft eerst deze PowerPoint gemaakt, die volgens mij zeker de moeite waard is om te bekijken:
Daarna volgt een presentatie over een boek over het onderwerp:
In het Nouvel Observateur van 26 oktober 2012:
Olivier Saby heeft net de ENA afgerond. En hij heeft uit zijn studie een boek gemaakt getiteld « Promotion Ubu Roi », met de ondertitel « Mijn 27 maanden op de banken van de ENA ». Meteen is de angst aanwezig dat het om een van die bittere verhalen gaat van afstuderende studenten die de verkeerde keuze hebben gemaakt. En het stijl van het boek, een dagboekvormig verhaal, doet vermoeden dat het een narcistisch oefening is, zoals er zoveel zijn op blogs. Geen van deze interpretaties is juist.
Voor het eerst vertelt een afstuderende ENA-student ons in detail hoe zijn leven en zijn lessen eruitzagen gedurende 27 maanden. Het gaat dus ook niet om het tiende boek dat de hervorming van de auguste instelling voorstelt. Dit boek laat ons direct de gemiddeldheid van het programma van de school zien, door ons onder te dompelen in de studie. « Ik hou van die tv-uitzending die heet ‘Strip Tease’ », legt Olivier Saby uit: een stukje leven zonder commentaar. We laten de kijker zelf oordelen. Mijn boek is een beetje zoals dat. De obsessie met het rangschikkingssysteem Veel dingen in dit boek geven een koude rilling. Je begrijpt snel dat het een school is die 80 briljante jonge mensen selecteert via onverbiddelijke examens, om hen daarna een treurige opleiding te geven. Saby spreekt van een « afgrond van leegheid in het onderwijs ». Een leegte waar ze niet durven klagen, omdat dat hun eindrangschikking zou kunnen schaden. De obsessie met dit heilige rangschikkingssysteem, dat een carrière voor het leven kan bepalen, en dat meerdere regeringen zonder succes hebben geprobeerd te verwijderen, brandt als een heet ijzer in de opleiding en het DNA van de afstuderenden. Het is een constante onderwerp van gesprek tussen studenten en voormalige studenten. Wanneer Saby een stage loopt bij de Franse ambassade in Beiroet, is een van de eerste vragen van de nummer twee van de ambassade, een voormalige ENA-student, naar het rangschikkingssysteem dat hij nastreeft. En de enarque geeft onmiddellijk zijn eigen rangschikking, zoals iemand die zijn visitekaartje geeft. Hetzelfde gebeurt met de ambassadeur. Saby verwacht dat hij wordt gevraagd waarom hij Libanon heeft gekozen. In plaats daarvan is de eerste vraag van de uitmuntende persoon: « Is het rangschikkingssysteem nog steeds van kracht bij de ENA? ». De heer ambassadeur is enarque (hij geeft natuurlijk onmiddellijk zijn rangschikking) maar ook zoon en broer van enarques. Hij heeft geen enkele idee van de werkzaamheden die hij deze stagiair zal toevertrouwen, die twee weken moet wachten voordat hij enkele instructies krijgt.
De afwijzing van initiatief en vernieuwing Saby beschrijft de angstaanjagende examenopdracht « Thème d’observation », die acht uur duurt, waarbij hij gevangen zit, zonder beweging, zonder documenten. Het examen gaat over landelijke ontwikkeling en haar plaats binnen de Europese machine.
Dit onderwerp is ons net zo onbekend als een landelijke kip. Maar dat maakt niet uit, het belangrijkste is dat we een resolutie kunnen opstellen, waarbij we worden beoordeeld op onze vaardigheid om bestaande teksten te imiteren en hun formulering te nabootsen. De fout zou zijn om creatief te zijn. De sanctie zou onmiddellijk zijn. In dit opzicht volgen ze de raad van hun mentor van de school, als ze goede cijfers willen: leer uit het hoofd reglementen, richtlijnen, besluiten van de Europese Commissie en adviezen van het Europees Parlement. « Om het examen te halen, hoeft u niet na te denken: u moet het formaat kennen en het invullen met de juiste sleutelwoorden. Telkens wanneer Saby, alleen of met een paar medestudenten, durft te vragen of we dit of dat niet konden verbeteren, krijgt hij een reactie van het type: ‘Waarom veranderen, we hebben altijd zo gedaan’. Er bestaat geen duidelijker samenvatting van conservatisme en stilstaandheid. Is het goed om deze toekomstige elite zo sterk te beïnvloeden met deze filosofie?
« Je moet je rugdekking bewaren » Nog radicaler is het: « Geen initiatieven, dat kan ons schaden! » De auteur vertelt over zijn stage bij de Stadsgemeenschap van Brest, met interessante opdrachten die hem het minachtende gedrag van de staat ten opzichte van lokale overheden tonen. Moet hij dit aan de directeur van de stages melden, die met grote ceremonie op bezoek komt, en die wordt voorgesteld als "De Revizor"? Saby heeft geleerd om zichzelf te censureren: vergeet niet dat de inspecteur die me eindelijk noteert, morgen misschien mijn hulp nodig zal hebben wanneer hij een prefectuur of ministerieel kabinet bereikt. Dat is het probleem van de gesloten kring. De stageinspecteur wordt morgen prefect, hoofd van het kabinet… Wie weet. Je moet je rugdekking bewaren, nooit tegen de regels in gaan die de carrières van onze oordelers en collega’s hebben gemaakt, je moet meedoen met de stroom en je laten meeslepen. Lezend over deze verhalen van onderwerping en verzet, denk je plotseling aan een ander fascinerend getuigenis: « De vreemde nederlaag », een kernboek dat de historicus Marc Bloch net na de ramp van 1940 schreef. Daarin vind je observaties die bijna letterlijk overeenkomen met de analyses van Saby.
Bloch, die op 54-jarige leeftijd eiste om als reservelid te worden gemobiliseerd (en later werd gefusilleerd door de nazi’s), probeert te begrijpen hoe Frankrijk gedurende acht jaar het nazi-gevaar niet zag opkomen en een enorme nederlaag leed op het slagveld. Hij wijst de schuld toe aan een « ontslag van de elite, koud en conventioneel », wat later talloze discussies zou voeden. Hij veroordeelt met name de onderwerping van officieren die, aan het front, niet durfden hun meningsverschillen te uiten:
het was uit angst voor problemen, en door die zorg voor diplomatie die, bij mannen die in de groei zijn, een tweede natuur wordt, [en ook] de angst om een machtige van vandaag of morgen te ontstemmen.
Saby heeft meerdere malen geprobeerd initiatieven te nemen, alleen of met medestudenten, om klachten te maken over de lessen. Zoals op de dag waarop een geval over het ziekenhuis werd behandeld door een spreker van het Quai d’Orsay « die weinig wist over de gezondheidsproblematiek en het dossier net als wij ontdekte ». Telkens werd hij tegengewerkt door andere studenten in de vorm van: « Ben je gek, dat komt voor altijd in je dossier, dat kan je later de toegang tot bepaalde functies blokkeren.» Marc Bloch, in zijn hoofdstuk over onderwijs in Frankrijk, betreurt de angst voor elk initiatief, zowel bij leraren als bij studenten, de ontkenning van elke vrije nieuwsgierigheid, de verheerlijking van het rangschikkingssysteem (Bloch zegt « succes ») in plaats van de liefde voor kennis. « Je zult verbrand worden » Terug naar de ENA: tijdens een oefening wil Saby, samen met twee collega’s, schriftelijk een vernieuwing voorstellen: de drie grote administratieve scholen (ENA, territoriale overheidsdienst, ziekenhuisdienst) samenvoegen tot één: studenten zouden hun specialisatie kiezen tijdens hun studie, maar er zou een gemeenschappelijk fundament van waarden zijn voordat ze zich richten. Medestudenten proberen hem ervan af te brengen om dit voorstel te publiceren: « Dit artikel kan tegen je gebruikt worden. Ze zullen het in je dossier stoppen en het zal je carrière volgen.» Grappiger nog. Saby lukt het niet om de promotie te laten noemen « Ubu Roi ». In plaats daarvan stemmen de studenten op « promotie Badinter ». Tijdens de promotiefoto in Straatsburg stellen Saby en enkele medestudenten voor dat studenten het Alsatiaanse kostuum dragen. Er ontstaat een ophef:
- Jullie zijn helemaal gek. Als een krant deze foto publiceert op het moment dat men aan jullie denkt voor een ministerie, zijn jullie verbrand!
Acht studenten hebben toch de moed om dit initiatief te nemen. De directeur van de school is ontzet bij het arriveren van Robert Badinter. Maar tegen alle verwachtingen in complimenteert deze hem: « Wat een uitstekend idee, mijnheer de directeur.» Vervolgens eist hij dat de « Alsatianen » achter hem op de foto groeperen. « Door jou en jouw stomme idee kan ik de foto niet tonen aan mijn oma », klaagt een toekomstige enarque wanhopig.
« We leven toch ook goed zonder fulltime chauffeur » Het bêtisier dat Olivier Saby ons presenteert, verdient zeker een bezoek, waarin Ubu het opneemt tegen Courteline. We ontmoeten een communicatieadviseur die « met vaardigheid wind verkoopt » voor 1200 euro per dag aan de Stadsgemeenschap van Brest. Belast met het bedenken van een promotiecampagne, heeft hij « een verdomd goed idee over het onderwerp » en na acht maanden stelt hij een helder idee voor: het oceaan als communicatie-as.
We ontmoeten een minister, Alain Joyandet, op missie in Libanon, die zich gedraagt als een echte schurk tegenover een schooldirectrice, die weigert het stukje taart dat ze hem aanbiedt, waarop stond: « Lang leve de Franse taal, lang leve Frankrijk ». Alleen het nummer van de Equipe interesseert hem, dat de ambassadeur hem heeft afgepakt.
We horen de directrice van de opleiding bij de ENA vertellen:
Toen ik van de prefectuur naar de ENA ging, kreeg ik eerst een schok, omdat ik werd verteld dat ik een chauffeur zou delen met een andere leidinggevende. Maar met de tijd merkte ik dat we toch heel goed zonder fulltime chauffeur kunnen leven. Of nog dit enarque die zegt over de presidentsverkiezingen: « Als we het stemrecht konden beperken tot polytechnici en enarques, zou Frankrijk beter draaien. » En deze verdrietige weduwe die klaagt:
Wat jammer dat mijn man, twee dagen voor zijn dood, nog steeds spijt had van de paar punten die hem van de Generale inspectie van de Financiën hadden gescheiden! » Dit boek leert ons dit: de enarques worden opgeleid om te administreren en te beheren, zeker niet om te vernieuwen en te innoveren. Ze zijn helemaal niet voorbereid om strategen, creatief, dapper en moedig te zijn. Ze zijn zelfs geïnjecteerd met de tegenovergestelde eigenschappen. En toch zitten alle knoppen van de staat en de overheidsbeleid in handen van enarques. Hoe kunnen we ons verbazen over het feit dat Frankrijk vastloopt in conservatisme, angst voor hervormingen, een wanhopig conformisme?
Lezend dit getuigenis, begrijpen we deze ongelooflijke fouten die de financiële inspecteurs, de meest briljante afstuderenden van de ENA, regelmatig maken bij Bercy. Neem de recente zaak van de belasting van start-up-ondernemers die leidde tot de opstand van de « Pigeons ». Het is duidelijk dat de enarques geen idee hebben van de motieven die ondernemers drijven of van de financieringsstromen van creatie en innovatie. Er is geen scheiding tussen staat en onderneming in Frankrijk, maar tussen sommige enarques en onderneming. Ze zijn opgeleid op twee planeten die niets met elkaar te maken hebben. Als je in een MBA, die opleidingen op het niveau van het derde jaar leert, zoals bij de ENA, aan deelnemers van 27 tot 35 jaar, vaak met een eerste ervaring, zou men zoals bij de ENA lesgeven, zouden de studenten al op de eerste dag revoltie aansteken. Het lijkt erop dat Saby leest dat de studenten bij de ENA worden geïnfantiliseerd, bang gemaakt, gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gelijktijdig gel