Στίβεν Χόκινγκ σύντομη ιστορία του χρόνου

Στίβεν Χόκινγκ σύντομη ιστορία του χρόνου

******

Στίβεν Χόκινγκ

. Σε ένα άρθρο με ημερομηνία 19 Οκτωβρίου 2001, στο περιοδικό Le Point, ο δημοσιογράφος Ουγκό Ρανκλ κάνει μια πρώτη: επιτίθεται σε ένα είδωλο. Η κατάσταση αυτού του επιστήμονα είναι, είναι αλήθεια, πολύ θλιβερή. Εδώ και πολλά χρόνια πάσχει από τη νόσο του Λου Γκέριγκ, που καταστρέφει τους νευρώνες που ελέγχουν τις εκούσιες κινήσεις και «

παγιδεύουν ένα άθικτο πνεύμα σε ένα κουρελιασμένο σώμα

». Είναι πράγματι μια πολύ θλιβερή μοίρα. Πριν από περίπου δεκαπέντε χρόνια, η δημοσίευση ενός έργου με τίτλο «Σύντομη Ιστορία του Χρόνου» έγινε πλανητικό γεγονός. Αν οι αναμνήσεις μου είναι ακριβείς, οι πωλήσεις εκτοξεύτηκαν μετά τη μετάδοση ενός ή περισσότερων τηλεοπτικών ρεπορτάζ αφιερωμένων στον Χόκινγκ, όπου αυτός εμφανιζόταν σε όλη του την σωματική του εξαθλίωση, ενώ οι δημοσιογράφοι επαναλάμβαναν ακούραστα «Στο Κέιμπριτζ κατέχει την έδρα του Νεύτωνα». Την επομένη, πλήθη κόσμου συνωστίζονταν στα βιβλιοπωλεία λέγοντας «έχετε το βιβλίο του τύπου που είναι στο καροτσάκι;». Η επιτυχία ήταν πλανητική. Πουλήθηκαν συνολικά είκοσι πέντε εκατομμύρια αντίτυπα σε αμέτρητες γλώσσες, γεγονός που έκανε τον Χόκινγκ έναν πολύ πλούσιο άνθρωπο. Και καλά να του κάνει.

Το κοινωνιολογικό φαινόμενο του μπεστ σέλερ είναι ελάχιστα γνωστό. Υπάρχουν περιπτώσεις, όπως συνέβη με αυτό το έργο των 200 σελίδων, που δεν διαβάζονται καν, σε σημείο που ορισμένοι Βρετανοί χρονογράφοι έφτασαν να γράψουν «

Ο Στίβεν Χόκινγκ, ο πιο ευπώλητος, ο λιγότερο διαβασμένος και ο λιγότερο κατανοητός συγγραφέας στην ιστορία του βιβλίου

». Ορισμένα μέλη της επιστημονικής ελίτ μιλούν μάλιστα για «

freak show factor

», μετάφραση: «

το φαινόμενο της επίδρασης από την επίδειξη ενός τέρατος

»... Τον Ιούνιο του 2000, ο επιστημονικός χρονογράφος της Sunday Telegraph τόλμησε να γράψει: «Είναι σαν να θέλαμε να κάνουμε τον Κρίστοφερ Ριβς, τον ηθοποιό που ενσάρκωσε τον Σούπερμαν, τον μεγαλύτερο τραγικό με το πρόσχημα ότι είναι ανάπηρος». Ο Ριβς (Κρίστοφερ, όχι ο άλλος) είναι βαριά ανάπηρος. Θύμα πτώσης από άλογο, είχε τον νωτιαίο μυελό σχεδόν κομμένο στο ύψος του λαιμού, γεγονός που τον έκανε τετραπληγικό, ικανό να κινεί τους μυς του κεφαλιού του, να αναπνέει και να κινεί ελαφρώς τα δάχτυλά του. Λίγο πολύ, αυτή είναι σχεδόν η κατάσταση στην οποία βρίσκεται ο Χόκινγκ, με τη διαφορά ότι ο τελευταίος ελέγχει ακόμη λιγότερο («Η γυναίκα του ορμά να σκουπίσει ένα σάλιο που τρέχει από το στόμα του», αναφέρει ο Ουγκό Ρανκλ). Η αμφισβήτηση των θέσεων και του προσώπου του Χόκινγκ έχει έκτοτε πάρει σάρκα και οστά. Από τότε που ένας νομπελίστας φυσικός, ο Γκέραρντους 'τ Χουφτ, παρατηρεί έτσι «ότι τίποτα δεν επιτρέπει να ανυψωθεί ο Χόκινγκ στη διάσταση του Αϊνστάιν, ενώ οι δύο άνδρες συνδέονται συστηματικά με την κορυφή της επιστημονικής ιδιοφυΐας. Σε αντίθεση με τον Αϊνστάιν, καμία από τις θεωρίες του Χόκινγκ δεν έχει ποτέ επαληθευτεί. Αλλά το πιο σοβαρό είναι ότι αυτός γίνεται ο ιεροκήρυκας μιας απόλυτης και παγκόσμιας φυσικής θεωρίας, που θα περιλάμβανε όλες τις γνώσεις για τον χρόνο, τον χώρο, τις δυνάμεις και την ενέργεια. Αυτή η θεωρία (που ονομάζεται "θεωρία M", όπως Μυστήριο) σκοπεύει να ενώσει σε ένα συνεκτικό σύνολο τη γενική σχετικότητα και την κβαντική φυσική. Για τα θρησκευόμενα πνεύματα, η θεωρία M θα επέτρεπε να κατανοήσουμε τα σχέδια του Θεού. Ωστόσο, τίποτα στα έργα που έχει δημοσιεύσει μέχρι σήμερα ο Χόκινγκ δεν αφήνει να υποτεθεί ότι είναι αρκετά ιδιοφυής ή οραματιστής ώστε να διακηρύξει την ύπαρξη αυτής της απόλυτης θεωρίας, στην οποία θα είχε πλησιάσει πιο κοντά από οποιονδήποτε.» ...Αυτή η δήλωση πηγαίνει πολύ πιο πέρα από την επίθεση στο πρόσωπο του Χόκινγκ, ο οποίος διακρίθηκε από τη δημοσίευση του βιβλίου του με τις γελοίες κομπορρημοσύνες του. Στη Σύντομη Ιστορία του Χρόνου έγραφε έτσι: «αν το σύμπαν περιέχει τον εαυτό του και αν δεν έχει ούτε αρχή ούτε τέλος, τότε σε τι χρησιμεύει ο Θεός;», φράση που, αν εκφωνούνταν σε διάλεξη, θα ωθούσε έναν θεατή να αναφωνήσει: «Υπάρχει κανένας φιλόσοφος στην αίθουσα;». Υπάρχει όλο ένα σινεμά-Χόκινγκ, που δεν είναι από χθες. Το γραφείο του στο Κέιμπριτζ είναι έτσι γεμάτο φωτογραφίες της Μέριλιν Μονρόε, έγχρωμες και ασπρόμαυρες, και η γυναίκα του Ελέιν, όπως αναφέρει ο δημοσιογράφος του Point, σε επίσκεψη, δεν κουράζεται να επαναλαμβάνει: «Ο Στίβεν είναι τρελός γι' αυτήν. Αν ζούσε ακόμη, θα ήταν μια τρομερή απειλή για το ζευγάρι μας». Είναι πιθανό ότι επιδίδεται σε αυτόν τον υστερικό και άτοπο επιδεικτισμό μπροστά σε κάθε επισκέπτη και δημοσιογράφο. ....Το άρθρο του Ρανκλ αναφέρει μια επιστημονική συνάντηση που είχε πραγματοποιηθεί το 1981 στο Βατικανό. Ο Χόκινγκ αρέσκεται να υπενθυμίζει ότι ο Ποντίφικας του είχε πει με αυτή την ευκαιρία «ότι επιτρεπόταν να μελετήσει την εξέλιξη του σύμπαντος μετά τη Μεγάλη Έκρηξη, αλλά ότι δεν έπρεπε να γίνουν έρευνες για την ίδια τη Μεγάλη Έκρηξη, επειδή ήταν η στιγμή της Δημιουργίας, άρα το έργο του Θεού». Από τότε ο Χόκινγκ λέει ότι «προσπαθεί να παραβεί την παπική απαγόρευση και να γνωρίσει έτσι την ίδια εχθρότητα που είχε συναντήσει τριακόσια χρόνια νωρίτερα ο Γαλιλαίος» ...Καταλαβαίνει κανείς ότι ένας άνθρωπος που γνωρίζει μια τόσο θλιβερή ύπαρξη δέχτηκε με ευχαρίστηση την κλίμακα που του πρόσφεραν τα μέσα ενημέρωσης. Το να επιχειρηματολογεί κανείς για το πρόσωπο μας φαίνεται αρκετά άχρηστο. Γνωρίζουμε τα έργα του και έχουμε διαβάσει το βιβλίο του. Συμμεριζόμαστε λοιπόν την άποψη επιστημονικών κριτικών, όπως τη μεταφέρει ο Ουγκό Ρανκλ: «κακός εκλαϊκευτής και πολύ μέτριος επιστήμονας». Προωθημένος στο προσκήνιο, γινόμενος πάμπλουτος χάρη στην επιτυχία των γραπτών του, ο Χόκινγκ, που κατέχει, ύψιστη ειρωνεία, «την έδρα εφαρμοσμένης φυσικής» στο Κέιμπριτζ, γίνεται ο αποδιοπομπαίος τράγος μιας αμφισβήτησης που αρχίζει να αναδύεται. Αλλά ας μην κάνουμε λάθος στόχο. Αυτή η αμφισβήτηση δεν στοχεύει ανθρώπους αλλά μια ασθένεια που φαίνεται να έχει κατακτήσει με την πάροδο των δεκαετιών το σύνολο της θεωρητικής φυσικής και της κοσμολογίας, που μετατρέπει τα θεωρητικά ικριώματα σε λόγο θεολογικής φύσης: «μια ιστορία του σύμπαντος που μας ζητούν να πιστέψουμε, χωρίς να μας την αποδεικνύουν», λυπάται ο καθηγητής 'τ Χουφτ. Μου αρέσει να παραθέτω μια πρόσφατη φράση του μαθηματικού Ζαν-Μαρί Σουριώ: «Η θεωρητική φυσική έχει γίνει στις μέρες μας ένα τεράστιο ψυχιατρείο. Αλλά δυστυχώς οι τρελοί έχουν πάρει την εξουσία» ...Στη γκαλερί μας με πορτρέτα θα βρει κανείς φακέλους, για παράδειγμα, για τον Γάλλο Ακαδημαϊκό Τιμπό-Νταμούρ, ο οποίος «εργάζεται πάνω σε μια θεωρία του προ-Μεγάλης Έκρηξης που δεν είναι απολύτως ώριμη». Βλέπε επίσης την παρουσίαση του βιβλίου του Μπράιαν Γκριν, επίσης επικεντρωμένου στην προσέγγιση των «υπερχορδών» και στη «θεωρία M». Αυτό που είναι νέο, σήμερα, είναι ότι ακόμη και νομπελίστες όπως ο Γκέραρντους 'τ Χουφτ τολμούν να πουν ότι ... ο βασιλιάς είναι γυμνός. Επιβάλλεται ένας προβληματισμός για τις διάφορες προτεινόμενες προσεγγίσεις. Πού βρισκόμαστε σε αυτή την αυγή της τρίτης χιλιετίας; Ποιον πρέπει να πιστέψουμε; ...Εν πάση περιπτώσει, η λογοτεχνική μηχανή είναι αρκετά καλά ρυθμισμένη, για όσους παράγουν βιβλία. Το έργο του Γκριν είναι ένα παράδειγμα του είδους, αλλά εκείνο του Χόκινγκ, προγενέστερα, ήταν χτισμένο στο ίδιο σχήμα και θα δείξουμε σε έναν επόμενο φάκελο, προς δυσαρέσκεια των θαυμαστών του, ότι το βιβλίο του Νοτάλ: «Η σχετικότητα σε όλες της τις καταστάσεις» δεν ξεφεύγει από τον κανόνα. Ένα πρώτο μέρος αφιερωμένο στην εκλαΐκευση κλασικών ιδεών (κακοφτιαγμένο από τον Χόκινγκ, καλά επεξεργασμένο από τον Γκριν) είναι εκεί για να δημιουργήσει ψευδαίσθηση. Αυτή η προετοιμασία του αναγνώστη προορίζεται να τον κάνει να πιστέψει ότι αυτό που θα διαβάσει στη συνέχεια του βιβλίου θα είναι της ίδιας ποιότητας. Στη Σύντομη Ιστορία του Χρόνου ο Χόκινγκ μας εξηγεί ότι απέδειξε ότι οι μαύρες τρύπες δεν είχαν μαλλιά «black holes have no hair». Είναι «ένα διάσημο θεώρημα του Χόκινγκ»: η επιφάνεια της μαύρης τρύπας θα έπρεπε να είναι λεία. Όπως υπενθυμίζει ο Ουγκό Ρανκλ, ο Χόκινγκ αντικρούει τις κατηγορίες που εκτοξεύονται εναντίον του για έλλειψη επιστημονικής παραγωγής λέγοντας «ότι στα μέσα της δεκαετίας του εβδομήντα είναι με μαθηματικές αποδείξεις που, μαζί με τον Ρότζερ Πένροουζ, αποδείξαμε ότι οι μαύρες τρύπες ήταν ικανές να επιστρέψουν ένα μέρος της ενέργειας που απορροφούσαν». Μόνο πρόβλημα, οι μαύρες τρύπες, σαν το θαλάσσιο φίδι, δεν έχουν ακόμη αποκτήσει το αναμφισβήτητο καθεστώς αντικειμένων που ανήκουν στο θηριοτροφείο της αστροφυσικής, πραγματικών παρατηρήσιμων. ...Βιβλία όπως εκείνο του Γκριν και του Νοτάλ είναι σχεδιασμένα διαφορετικά. Στο πρώτο μέρος αυτών των έργων αφθονούν φράσεις όπως «όπως θα δείξουμε στο δεύτερο μέρος». Μπορείτε μάλιστα να εξασκηθείτε στο να τις απαριθμείτε. Το πρόβλημα είναι ότι αυτό το περίφημο δεύτερο μέρος δεν φέρνει ποτέ την υποσχεμένη απόδειξη, παρά μόνο με όρους: «αν... τότε....». Στην πράξη, το 99% των αναγνωστών δεν ξεπερνά ποτέ τη μέση αυτών των βιβλίων (εκείνο του Γκριν είναι πολύ παχύ). Δεν θα πάνε λοιπόν ποτέ να επαληθεύσουν ότι οι υποσχέσεις του πρώτου μέρους θα τηρηθούν ποτέ. Δεν είναι επιστημονικά έργα, είναι κείμενα προεκλογικών εκστρατειών. Είναι επίπονο, ανιαρό, κουραστικό, να αποσυναρμολογεί κανείς μία προς μία αυτές τις επιδείξεις επιστημονικού ιλουζιονισμού.